بېلګې

د معنی او مانا

بېلګې د بېلګه کلمې جمع (جمع حالت) دی.

بېلګه په پښتو کې داسې معناوې لري:

1. مثال، نمونه، نمونځ (د یوې ډلې یا طبقي څخه یو ځانګړی شی یا حالت چې د ټول ډول یا طبقي استازیتوب کوي)
   • بېلګې: د مختلفو مثالونو یا نمونو مجموعه.
2. څرګندونکی، ښودونکی (هغه شی چې یو مفهوم یا اصل روښانه کړي)
3. د پوهېدو یا تشریح لپاره کارول شوی مثال

د کارولو بېلګې (جملې)

1. دا کتاب د ښو جملو ډېرې بېلګې لري.
   (دا کتاب د ښو جملو ډېرې بېلګې لري.)
2. د هغه لپاره یوې بېلګې وړاندې کړه.
   (د هغه لپاره یو مثال وړاندې کړه.)
3. د دې قاعدې پوهیدو لپاره څو بېلګې وګورئ.
   (د دې قاعدې پوهیدو لپاره څو مثالونه وګورئ.)

مترادفې (ورته) کلمې

• مثالونه
• نمونې
• نمونهګانې
• نمونځونه

اړوندې کلمې

• بېلګه (مفرد/یوځای)
• بېلګیال (هغه څوک چې بېلګې وړاندې کوي)
• بېلګیالي (د بېلګې وړاندې کولو عمل یا ځانګړتیا)

تړلې اصطلاح

• بېلګې وړاندې کول - مثال ورکول، نمونه ښودل
• د بېلګې په توګه - د مثال په توګه، لکه څنګه چې

ودانۍ
د لغت مانا:
ودانۍ د پښتو ژبې یو کلیمه ده چې د "ودان" یا "ودانی" په نومونو سره تړاو لري. دا کلیمه په عمومي توګه د "ودان" (چې د ودانيو، ودانولو، یا جوړولو په مانا کارول کېږي) سره اړیکه لري.

د استعمال بېلګې:

• دا کلیمه په ځینو متنونو کې د "وداني" یا "ودان" په بڼه کارول کېږي، خو په عامه خبرو کې ډیرې کارونې نه لري.
• د مثال په توګه: "دا یوه ښکلې ودانۍ ده" (دا یوه ښکلې ودانۍ ده).

نوټ:
په پښتو کې "ودانۍ" د "وداني" (د ودانۍ، ساختمان) سره نږدې تړاو لري، خو د پام وړ ده چې دا کلیمه په معیاري پښتو کې ډیرې کارونې نه لري او په ځینو سیمه‌ایو ژبو کې کارول کېږي. که تاسو د "ودانۍ" پر ځای "وداني" یا "ساختمان" وکاروئ، نو ډیر مناسب به وي.

سده (sada)
معنی: یوه سده د ۱۰۰ کلونو موده ده. دا د وخت یوه تاریخي او کلتوري واحد دی چې د تاریخ، علم، او ټولنیزو بدلونونو په څېړنه کې کارول کېږي.
مثال:

• دا ودانۍ د شلمې سده په لومړیو کې جوړه شوې.
• نویه سده د ټیکنالوژۍ په پرمختګ سره پیل شوه.

متل:

• سره په سده کې (په اوږده موده کې)

Sufism
تصوف (Tasawwuf)

تعریف:
تصوف د اسلامي روحاني او باطني تجربې یوه څانګه ده چې د خدای سره د مستقیمې پېژندنې او مینې له لارې د نفس پاکولو او ځان ته د حقیقت رسولو په لټه کې وي. تصوف د ظاهري عبادتونو څخه ترلاسه کېدونکي معنوي او اخلاقي کمال ته ډېر پام لري.

اصطلاحات او مفاهیم:

• مرشد (Murshid): هغه روحاني استاد چې د تصوف په لار کې د زده کوونکو (مریدانو) ته لارښوونه کوي.
• مرید (Murid): هغه څوک چې د تصوف په لار کې زده کړه کوي او د مرشد تر نظر لاندې وي.
• ذکر (Zikr): د خدای د یادولو مراسم چې د تصوف په طریقت کې مرکزي اهمیت لري.
• طریقت (Tariqat): د تصوف مسلک یا لاره چې د یوې خاصې روحاني سلسلې (مثلاً قادریه، چشتیه، نقشبندیه) پورې اړه لري.
• حقیقت (Haqiqat): د خدای حقیقت ته رسېدل، چې د تصوف نهایي موخه بلل کېږي.

مهمې ځانګړنې:

• د باطني پاکۍ او اخلاص ټینګار
• د نفس د خواهشاتو کنټرول (مجاهدې)
• د خدای په یادولو (ذکر) کې ډوبېدل
• د محبت او خدمت پر بنسټ ټولنیز اړیکې
• د شعر، موسیقي او رقص (ګردان یا سماع) په بڼه کې د روحاني تجربې بیان

مشهور صوفیان:

• مولانا جلال الدین رومي (په فارسي کې یې شعرونه د تصوف مهم اثر ګڼل کېږي)
• خواجه عبدالله انصاري (د "مناجات" نامه کتاب لیکوال)
• بایزید بسطامي
• عبدالقادر جیلاني (د قادریې سلسلې بنسټ اېښودونکی)

په پښتو ادب کې تصوف:
پښتو شاعري کې د صوفیانه افکارو بېلګې د رحمان بابا، خوشحال خان خټک، عبدالحمید مومند او نورو په شعرونو کې موندل کېږي. د دوی کار د مینې، وحدت، فنا او بقا په موضوعاتو باندې ټینګار لري.

ماډل
ډولونه: نوم (مذکر)
تلفظ: māḍal
معنی:
۱. یو نمونه یا بېلګه چې د کوم څیز، سیسټم، یا پروسې د ښودلو، تشریح کولو، یا ازموینې لپاره کارول کیږي.
۲. د کوم څیز یا مفکورې د جوړولو یا پلي کولو لپاره یو طرحه یا ماډل.
۳. په کمپیوټري پروګرامینګ کې، د ډیټا جوړښت یا د سافټویر د جوړولو لپاره یو نمونه.

مثالونه:

• دا ماډل د موټر نوي ډیزاین ښیي.
• د زده کړې لپاره یو عملي ماډل وړاندیز شوی.
• په پاڼکۍ کې د کارونکي معلوماتو ماډل جوړ کړئ.

مترادفونه: نمونه، بېلګه، طرحه، نمونہ
متضادونه: بې ماډل، بې نمونه

lined
پښتو:

• ډبره لرونکی (ډبره لرونکی، د ډبرو پوښ لرونکی)
• کرښه لرونکی (کرښې لرونکی، د کرښو پوښ لرونکی)
• پوښ لرونکی (د پوښ یا تہ لرونکی)

تفصیل:

• ډبره لرونکی: د ډبرو یا نورو موادو پوښ لرونکی، لکه: "lined jacket" (ډبره لرونکی جاکټ).
• کرښه لرونکی: د کرښو یا خطونو پوښ لرونکی، لکه: "lined paper" (کرښه لرونکی کاغذ).
• پوښ لرونکی: د داخلي پوښ یا تہ لرونکی، لکه: "lined stomach" (پوښ لرونکی معدې).

مثالونه:

• انګلیسي: She wore a lined coat in winter.
  پښتو: هغې په ژمي کې ډبره لرونکی کوټ اغوست.
• انګلیسي: Write on lined paper.
  پښتو: په کرښه لرونکی کاغذ باندې ولیکئ.

set
د پښتو معنی:

• ځای کول، ټاکل، تنظیم کول (لکه: د وخت یا ځای ټاکل)
• ټولګه، سیټ (لکه: د چاڼو یا کتابونو ټولګه)
• ثابت، ټینګ (لکه: ثابت نظر)
• لمړی (لکه: د لمر لمړی)

مثالونه:

• He set the table. → هغه میز ترتیب کړ.
• A set of tools. → د اوزارو یوه ټولګه.
• She has set goals. → هغې هدفونه ټاکلي دي.
• The sun sets in the west. → لمر لویدیځ کې ښکته کیږي.

کنجوس
معنی:

• خسیس، بخیل، کم خرچ کوونکی
• هغه څوک چې پیسې یا نور شیان په سخته ساتي او په کمه اندازه مصرفوي

مثال:

• دی ډیر کنجوس دی، هیڅوک ته پیسې نه ورکوي.
• کنجوس خلک ډیر وخت د ملګرو له لاسه ورکوي.

مترادف:

• بخیل
• خسیس
• کم خرچ
• ممسک

متضاد:

• سخي
• فیاض
• دروند لاس

اهوګي
معنی:
۱. د څارويو په اړه: هغه څاروي چې د ګډو څارويو په ډله کې نه وي، بېل او جلا وي.
۲. د خلکو په اړه: هغه څوک چې د ټولنې یا ډلې له نورو غړو سره نه ګډېږي، یوازینی او جلا ژوند کوي.

مثالونه:

• په ژبه کې:
  • "هغه اهوګي څاروي دي، د ډلې سره نه ګرځي."
  • "د هغه اهوګي سړي سره څوک خبرې نه کوي."

مترادف:

• جلا
• بېل
• یوازینی
• انفرادي

متضاد:

• ډله ییز
• ټولنیز
• ګډ

اهوګۍ
د معنی او کارول:
د "اهوګۍ" کلیمه په پښتو کې د "ګډوډۍ"، "بې ترتیبۍ"، "شور" یا "ایبسو" په معنی کارول کېږي. دا د یوې غیرمنظمې، ناټاکل شوې یا پریشان حالت په توصیف کې کارېږي.

مثالونه:

• د ښار په مرکز کې د خلکو اهوګۍ وه.
• د جنجال وروسته ټولې خونه په اهوګۍ بدله شوې وه.

مترادفې کلیمې:

• ګډوډي
• بې ترتيبۍ
• شور
• پريشاني
• ایبسو

اړونده کلیمې:

• اهوګی: د "اهوګۍ" صفتي بڼه ده، چې د "ګډوډ"، "بې ترتیب" یا "پریشان" په معنی کارول کېږي.
• اهوګول: د "اهوګۍ" پیدا کول یا ګډوډول.

نوټ:
دا کلیمه په عامه پښتو ژبه کې د یوې منفي او ناخوښه وضعیت په بیانولو کې کارول کېږي.