support

پښتو معنی:

• ملاتړ
• ساتنه
• تائید
• مرسته
• پشتګاهي
• تړاو
• ساتل
• ملاتړ کول
• تائید کول
• مرسته کول
• پشتګاهي کول

نور معادلونه:

• پشتیباني
• تائیدول
• ملاتړول
• ساتنه کول
• تړاو ورکول
• پشتګاهي ورکول

مثالونه:

• انګلیسي: He needs financial support. پښتو: هغه ته مالي ملاتړ اړین دی.
• انګلیسي: I support your decision. پښتو: زه ستا پریکړه تائیدوم.
• انګلیسي: The wall supports the roof. پښتو: دیوال د چت ساتنه کوي.

سوګند

د سوګند معنی:

• قسَم، حلف، وعدَه (د څه شی په اړه ډاډ یا ژمنه)
• د څه شی په اړه د باور یا ډاډ ورکولو لپاره یو رسمی یا مذهبي بیان.

د سوګند کارول:

• سوګند خوړل - قسَم خوړل، حلف کول.
• سوګند ورکول - قسَم ورکول، ژمنه کول.
• په سوګند - په قسَم، په حلف.

مثالونه:

• هغه په قرآن سوګند خوړ چې رښتیا وایی.
• زما سوګند دی چې به تاسو سره مرسته وکړم.
• د قاضي په وړاندې یې سوګند وکړ.

نږدې معادلونه:

• قسَم، حلف، وعدَه، ډاډ، یامین

حکومت او دولت

حکومت (Hukumat)

معنی:
حکومت هغه اداره ده چې د یوه هېواد، سیمې، یا ښار د چارو د سمبالولو، قوانینو د پلي کولو او د خلکو د خدمت لپاره ټاکل شوې وي. دا د اجرایوي قوې استازیتوب کوي.

د کار ځای:

• د یوه هېواد مرکزي اداره (لکه: د افغانستان حکومت).
• د ولایت، ولسوالۍ، یا ښار اداره.
• د یوې ډلې یا سازمان مشري چې واک لري.

مثال:

• په جملې کې: "نوي حکومت د اقتصاد د پیاوړتیا لپاره ډیرې هڅې کوي."
• مترادف: دولت، امارت، اداره، سلطنت.

دولت (Dawlat)

معنی:
د دولت مفهوم ډیر پراخ دی. دا په لاندې توګه کارول کېږي:
۱. د حکومت مترادف: د یوه هېواد ټولې رسمي ادارې او واکمني.
۲. د هېواد نړیوال موجودیت: د یوه خپلواک هېواد ټولې ځانګړنې (خاک، خلک، حاکمیت، حکومت).
۳. شتمني، ثروت: د پیسو، مال او امکاناتو ډیروالی.

د کار ځای:

• د هېواد د حاکمیت او خپلواکۍ په اشاره (لکه: د افغانستان دولت).
• د یو کس یا کورنۍ شتمني (لکه: هغه سړی ډیر دولت لري).
• په تاریخي متنونو کې د یوې واکمنې ډلې یا سلطنت په معنی.

مثالونه:

• په جملې کې (حکومت): "دولت د ښوونې او روزنې سیسټم ته پام کوي."
• په جملې کې (شتمني): "د هغه پلار ډیر دولت پریښی و."
• مترادف: حکومت، هېواد، شتمني، مال.

ترمنځ توپیر (Difference)

| حکومت | دولت | |---------------------------------------------|---------------------------------------------| | د اجرایوي چارو اداره (وزارتونه، ولسمشر، لومړی وزیر). | د ټول هېواد استازیتوب کوي (حکومت + خلک + خاک + حاکمیت). | | د واک د اجرا کوونکو په اړه کارول کېږي. | د هېواد د خپلواکۍ او نړیوالې څېرې په اړه کارول کېږي. | | د یوې دورې یا ټاکل شوې واکمنۍ اداره. | دایمي مفهوم دی (حکومت بدلیږي، خو دولت پاتې کیږي). | | په عامه ژبه کې، د "حکومت" معنی لري. | کله ناکله د "شتمني" یا "مال" معنی هم لري. |

په لنډ ډول:

• حکومت د دولت یوه برخه ده.
• هر حکومت د دولت لخوا ټاکل کېږي او د هغه استازیتوب کوي.
• دولت یو ثابت او پراخ مفهوم دی، په داسې حال کې چې حکومت کولی شي وخت په وخت بدل شي.

ملي امنیت تګلاره

معنی:
د ملي امنیت تګلاره هغه پالیسي، لارې چارې او عملي پلانونه دي چې یو دولت د خپل هیواد د امنیت د ساتنې، د بهرنیو ګواښونو د مخنیوي او د داخلي ثبات د تضمین لپاره طرحه او پلي کوي. دا د امنیتي چارواکو، پوځي استراتیژۍ، اقتصادي پالیسیو، دیپلوماسۍ او ټولنیزې ادارې په برخو کې د اقداماتو یوه بشپړه طرحه ده.

اصطلاحي توضیح:

• ملي امنیت: د یو هیواد د خپلواکۍ، حاکمیت، جغرافیایي بشپړتیا، اقتصادي پرمختګ او د وګړو د ژوندانه د ساتنې په موخه د هغه د هڅو ټولګه ده.
• تګلاره: د هدفونو د ترلاسه کولو لپاره د اقداماتو یوه منظمه او پلان شوې لاره.

مثالونه:

• د افغانستان د ملي امنیت تګلاره د سولې پروسې، د پوځي قوتونو بیارغونې او د سیمه ئیزو همکارۍ پر بنسټ ده.
• د یوې ښې ملي امنیت تګلارې په مرسته، هیواد کې د جرمونو او ترهګرۍ کچه راکمه کیدی شي.

مترادفونه:

• د ملي امنیت پالیسي
• د امنیتي چارو لارښود
• ملي دفاعي طرحه

متضادونه:

• بې نظمي
• امنیتي بې پروايي

اړونده اصطلاحات:

• امنیتي ستراتیژي: د اوږد مهاله ملي امنیتي موخو لپاره طرحه.
• دفاعي پلان: د پوځي عملیاتو او دفاعي چارو تفصيلي پروګرام.
• ټولنیز امنیت: د وګړو د ژوندانه، ملکیت او حقونو ساتنه.

نوټ:
ملي امنیت تګلاره یو پراخ مفهوم دی چې په بېلابېلو هیوادونو کې د هغوی د جغرافیې، سیاسي نظام او بهرنیو اړیکو پر بنسټ توپیر لري.

مای امنیت تګلاره

معنی:
د مای (انټرنیټ) امنیت تګلاره هغه پلان، پالیسي او عملي ګامونه دي چې د یو سازمان، ادارې یا شخص لخوا د انټرنیټي ګواښونو، بریښنالیکي فیشینګ، مالویر، هکینګ او نورو سایبري جرمونو په وړاندې د معلوماتو، سیسټمونو او شبکو د ساتنې لپاره پلي کیږي. دا د سایبري امنیت یوه مهمه برخه ده.

اجزاوې:
۱. د ګواښونو ارزونه: د ممکنه سایبري ګواښونو پیژندل او د هغوی د اغیزې ارزونه.
۲. د امنیتي پالیسي جوړول: د کارکوونکو لپاره د انټرنیټ او ټیکنالوژۍ د امن کارونې قواعد.
۳. د ساتنې وسایل: د فایروال، انټي-مالویر سافټویر، انکرپشن او نورو امنیتي تخنیکونو کارول.
۴. د پام وړتیا: د کارکوونکو لپاره د سایبري امنیت په اړه روزنه او خبرتیا.
۵. بېرته راګرځېدنه: د معلوماتو بیکاپ اخیستل او د بریالیتوب لپاره د بیا رغونې پلان.

هدف:
د حساسو معلوماتو، مالیي ډیټا، شخصي معلوماتو او ټیکنالوژیکي زیربناوو ساتنه د غیر مجاز لاسرسي، تخریب یا غلا څخه.

مثال:
"زموږ شرکت د مای امنیت تګلاره په ښه ډول پلي کوي، له همدې امله موږ تر اوسه د هکینګ څخه خوندي یو."

هویت
د تلفظ: huwiyat
د ډول: نوم (د ښځینه جنس)

معنی/تعریف:
۱. د یو شخص یا شی اصلي او ځانګړې ځانګړتیاوې چې هغه د نورو څخه بېلوي؛ شخصیت، ذات.
۲. د یو څېړونکي یا ډلې د وجود او ځانګړتیاوو احساس؛ د خپل ځان پېژندنه.
۳. (قانوني) د یو شخص یا سازمان رسمي پیژندنه.

مثالونه:

• زه د خپلې هویت ساتلو لپاره هڅه کوم.
• د هویت کارت د تایید لپاره اړین دی.
• هویت د یو ملت د فرهنګي میراث برخه ده.

مترادفونه:
ذات، شخصیت، ځانګړتیا، پیژندنه.

متضادونه:
بې هویتۍ، ناپېژندل شوی والی.

امنیه قومنداني
د کلمې ډول: اصطلاح (په افغانستان کې)
معنی:
امنیه قومنداني د پولیسو یوه اداره ده چې د یوې ولایت، ولسوالۍ یا سیمې د امنیت مسؤلیت لري. دا اداره د پولیسو قومندانۍ په نوم هم پیژندل کیږي.

تفصیل:

• امنیه: د امنیت یا پولیسو په اړه کارول کیږي.
• قومنداني: د قومندان (مسؤل یا команدار) اداره یا دفتر.

په افغانستان کې، امنیه قومنداني د کليو، ولسوالیو او ولایتونو په کچه د پولیسو د فعالیتونو مرکز دی. د دې ادارې مشر ته قومندان وایي چې د سیمې د امنیت مسؤلیت پر غاړه لري.

مثال:

• په جملې کې:
  "زه د خپلې ستونزې لپاره د کابل امنیه قومنداني ته ولاړم."
• انګلیسي:
  "I went to the Kabul Security Command for my issue."

مترادف:

• پولیس قومنداني
• امنیتي قومنداني
• د پولیسو اداره

ستر معینیت

معنی:
ستر معینیت یو ترکیبي اصطلاح ده چې د "ستر" (لوی، مهم، اساسي) او "معینیت" (ټاکل، مشخص کول، تعریف) څخه جوړه شوې ده. په عمومي توګه دا د "لوی تعریف" یا "اساسي مشخصاتو" په معنا کارول کېږي.

کارول:
دا اصطلاح په مختلفو برخو کې کارول کېږي، لکه:

• په علمي یا تخنیکي متنونو کې د یوې مهمې پېژندنې یا توصیف لپاره.
• په ادبي یا فلسفي بحثونو کې د یو مفهوم د مرکزي تعریف په توګه.

مثال:

• "دا کتاب د ژوند ستر معینیت په اړه دی."
• "په دې پروژه کې د هدف ستر معینیت ضروري دی."

مترادفې:
لوی تعریف، اساسي توصیف، مرکزي مشخصات.

متضادې:
تفصيلي جزئيات، فرعي توصیف.

لرغوني
د تلفظ: lərɣuni
د ژبې برخه: صفت (Adjective)

معنی/تعریف:
۱. زوړ، پخوانی، د پخوانیو وختونو پورې اړوند.

• مثال: لرغوني ودانی - زوړ ودانۍ
• مثال: لرغوني تمدن - پخوانی تمدن

۲. تاریخي، د تاریخ پورې تړلی.

• مثال: لرغوني آثار - تاریخي آثار

۳. (په پراخه معنی کې) د پخوانیو زمانو، کلتور او دودونو سره مربوط.

مترادفونه:

• زوړ
• پخوانی
• تاریخي
• قدیم

متضادونه:

• نوی
• معاصر
• اوسنی

نوټ: دا لغت په عمومي توګه د هغو شیانو، چارو یا مفکورو لپاره کارول کېږي چې د پخوانیو وختونو پورې اړوندې وي.

ملک الطوايفي

معنی:
دا یو عربي نوم دی چې د "ملک" او "الطوايفي" څخه جوړ شوی دی.

• ملک: د پاچا، واکمن، یا څښتن معنی لري.
• الطوايفي: دا د "طائف" څخه اخیستل شوی دی، چې د ډلې، قبیلې، یا ګروپ معنی لري. په عمومي توګه، "الطوايفي" د یوې ځانګړې قبیلې یا طائفې سره تړاو لري.

نوټ: دا نوم په عربي ژبه کې د یوې ځانګړې قبیلې یا طائفې د واکمن یا مشر په توګه کارول کېږي. په پښتو کې د دې نوم معادل "د طائفو پاچا" یا "د ډلو واکمن" دی.