کورنی نوم

معنی:
کورنی نوم د یو کورنۍ یا فامیل مشترک نوم دی چې د شخصي نوم وروسته راځي او د کورنۍ غړو ته یې ورته ورکول کېږي. دا د یوه شخص د نسب، کورنۍ یا قبیلې په اړه معلومات ورکوي.

مثالونه:

• احمد زی
• ډاکټر عبدالقدیر خان
• ملالۍ جويا

مترادفونه:

• فامیلی نوم
• تخلص
• نسب

متضادونه:

• شخصي نوم
• لمړنی نوم

نږدې اصطلاح:

• پلارنی نوم (د پلار نوم چې په ځینو کلتورونو کې د کورني نوم په توګه کارول کېږي)

بياڼه
د کارېدنې بېلګه:
دا دې کاروان په شعر کې کارول شوي ده.

مانا:
۱. بياڼه (په پښتو کې) د "بيا" او "ڼه" څخه جوړه شوې ده چې د تکرار، بېرته راګرځېدو، یا دوهم ځل په اړه اشاره کوي.
۲. په دې شعر کې، "بياڼه" د "بيا" (یعنې بیا، دوهم ځل) په معنا کارول شوې ده، چې د یوې کار، حالت، یا موقعیت تکرار ته اشاره لري.

شعر کې کارول:
په پښتو شاعرۍ کې، "بياڼه" ځینې وخت د تکرار یا بیا راڅرګندېدو مفهوم لپاره کارول کېږي. د مثال په توګه:

• "دا دې کاروان په شعر کې کارول شوي ده" – په دې جمله کې، "بياڼه" د کاروان د بیا راتګ یا تکرار په اړه ده.

نوټ:
په پښتو کې، "بياڼه" یو غیر رسمي یا شاعراني اصطلاح ده چې په عامه ژبه کې ډیر کارول کېږي.

بياڼه
د تلفظ: بِيَاڼَه
د ډول: نوم (د ښځینه جنس)

معنی/تعریف:
۱. د ښځینه وو په اړه یوه سپکاویزه یا غیر رسمي اصطلاح چې د "ښځه" یا "مېرمن" په معنی کارول کېږي. دا کلمه په عامي ژبه کې کارول کېږي او ځینې وختونه د سپکاوي یا غیر محترمانه لحاظ لري.

۲. په ځینو متنونو یا عامي ژبه کې، دا کلمه د "مېرمن" یا "همسر" په معنی هم کارول کېږي، خو د محاورې له مخې یوازې په غیر رسمي چاپیریال کې مناسب ده.

مثالونه:

• هغه بياڼه ډېره ښکلې ده. (هغه ښځه ډېره ښکلې ده.)
• دا بياڼه زما خور ده. (دا ښځه زما خور ده.)

متضاد/مخالف:

• سړی (نارینه)

نوټ:
دا کلمه په ادبي یا رسمي متنونو کې نه کارول کېږي او په محاوره کې یوازې د مناسب سیاق او سباق سره کارول کېږي.

غماز
د غماز معنی:

• د خیانت کوونکی، د خیانت کار، د خیانت ګر
  (هغه څوک چې په پټه یا ښکاره خیانت کوي، په ځانګړې توګه په اړیکو یا اعتماد کې)
• د فریب کار، د چلباز، د مکر کوونکی
  (هغه څوک چې په فريب او مکر سره نورو ته زیان رسولی شي)

مثالونه:

• په جمله کې:
  • "هغه غماز و، چې د خپل ملګري راز یې څوک ته وویست."
    (هغه خیانت ګر و، چې د خپل ملګري راز یې بل چا ته څرګند کړ.)
  • "په تاریخ کې ډیر غمازان شته چې د خپل وطن په وړاندې یې کار کړی دی."
    (په تاریخ کې ډیر خیانت کاران شته چې د خپل هیواد په وړاندې یې عمل کړی دی.)

مترادفونه:

• خیانت ګر، فریب کار، چلباز، مکر کوونکی، دوشمن (په استعاري توګه)

متضادونه:

• باوفا، امین، وفادار، صادق، رښتینی

نوټ:
دا لغت په عمومي توګه د خیانت، فريب، یا بې وفایۍ لپاره کارول کیږي او په ادبي او عامه ژبه کې کارېدونکی دی.

تاج
د تاج معنی:
۱. د پاچا یا ملکې سرپټی یا تاج چې د واک او سلطنت نښه ده.
۲. د ښکلا یا عزت نښه؛ افتخار.
۳. (تشبیهي) د یو څیز ترټولو غوره یا لوړه برخه.

د تاج مترادفونه:

• تاج (همان)
• سرپټی
• تاجِ شاهی
• افسر

د تاج متضادونه:

• بې تاجي
• عوامیت

د تاج په جملو کې کارول:
۱. پاچا په خپل سر کې تاج لري.
۲. د هغې علمي بریاوې د هغې لپاره تاج دي.
۳. د غره سر د طبیعت تاج دی.

سندوق
د کلمې ډول: نوم (اسم)
د کلمې معنی:
۱. یو د پلاسټیک، لرګي یا فلز جوړ شوی شی چې د توکو د ساتلو، لیږدولو یا تنظیم کولو لپاره کارول کیږي.
۲. د پیسو یا قیمتي توکو د ساتلو لپاره یو کوچنی قفل لرونکی صندوق.
۳. په ادارو کې د اسنادو د ساتلو لپاره کارول کیږي.

مثالونه:

• زه خپل کتابونه په سندوق کې ځای په ځای کړل.
• هغه خپلې قیمتي ګاڼې په کوچني سندوق کې ساتي.

مترادف کلمې: صندوق، بکس، ټوکر، ټوکری

شمله
د تلفظ: شَمْلَه
د ډول: نوم (اسم)

معنی:
۱. د وزرونو یا پښو یوه جوړه (لکه د مرغۍ، چرګې، یا نورو الوتونکو حیواناتو).
۲. (مجازي) د الوتکې یا الوتنې وسیلې برخه.

مثالونه:

• مرغۍ په خپلو شملو الوتلای شي.
• الوتکه د خپلو شملو په مرسته هوا ته پورته کیږي.

مترادفونه:

• وزر
• پښه (په الوتونکو کې)

متضادونه:

• (هیڅ مستقیم متضاد ندی)

نوټ:
په پښتو کې "شمله" عموماً د الوتونکو حیواناتو لپاره کارول کیږي، خو کله ناکله د الوتکو یا نورو الوتونکو وسایلو لپاره هم استعمالیږي.

سړک

په انګلیسي کې:

• Road (راه، لاره)
• Street (کوڅه، سړک)
• Highway (لویه لاره، شاهراه)

په پښتو کې:

• تعریف: هغه لاره چې د موټرو، موټرسایکلونو او نورو وسایطو د تګ راتګ لپاره جوړه شوې وي.
• مثال: زه په سړک باندې ګرځم. (زه په لاره باندې ګرځم.)

مترادفونه:

• لاره
• کوڅه
• شاهراه
• پټه

کارول:

• سړکونه د ټرانسپورټ لپاره مهم دي.
• په سړک باندې احتیاط وکړئ.

لوخې
د لوخې معنی:
لوخې د لوخه کلمې جمع دی، چې په پښتو کې د ډبرې، پړه، یا سخت تودوخه لرونکي ډبرین تړۍ لپاره کارول کېږي. دا داسې ډبرې ته ویل کېږي چې سختې، ګرمې، یا د اور لاندې تودې شوې وي.

د لوخې کارونه:
۱. په فزیکي توګه: د ډبرو یا پړو لپاره کارول کېږي.

• بېلګه: "هغه لوخې راټولې کړې چې د اور پرې کړي."

۲. په استعاري توګه: د سختۍ، ګرمۍ، یا ستونزمن حالت لپاره هم کارول کېږي.

• بېلګه: "د دې کار لوخې زه نه شم خوړلی." (په معنی: زه د دې کار ستونزې نه شم تحمل کړی.)

مترادف کلمې:

• ډبرې
• پړه
• سخت ډبرې

متضاد کلمې:

• نرم ډبرې
• خړې

نوټ: لوخې معمولاً د سختو او تودو ډبرو لپاره کارول کېږي، مګر په عامه خبرو کې د ستونزو یا سختیو لپاره هم استعمالېږي.

مستربیتس
مانا: د خپل بدن د جنسي غړیو په تحریکولو سره د جنسي ارامتیا لاسته راوړل.
مثال: هغه په پټه خپلې جنسي هوسۍ پوره کوي.