دنداره
دنداره
معنی: د غاښو درد، د غاښونو درد
مثال: زما دنداره دی، باید ډاکټر ته ولاړ شم.
انګلیسي: toothache

وياله
معنی:
ویاله د پښتو ژبې یو مهم او پرکارورد کلیمه ده چې په لاندې ډولونو کارول کېږي:

۱. د ویالې په مانا:

• د اوبو یو کوچنی جریان، چینه، یا وچه.
• مثال: "د غرونو له لمنو ویاله بهېږي."

۲. د غږ یا آواز په مانا:

• د یو څه یا چا له خوا راوړل شوی غږ.
• مثال: "د مرغۍ ویاله ډېره ښکلې ده."

۳. د خبرې یا پیغام په مانا:

• د یو څه په اړه ویل شوي خبرې یا معلومات.
• مثال: "د ده ویاله سمه نه وه."

مترادفې کلیمې:

• چینه، وچه، غږ، خبره، پیغام.

اړونده اصطلاح:

• ویاله کول: خبرې کول، غږېدل.

تصادفی
د تلفظ: tasādifī
د کلیمې برخه: صفت (Adjective)

تعریف:

• چې د پلان یا ارادې پرته پیښ شي؛ غیر متوقع.
• د اتفاق یا چانس په پایله کې رامنځته شوی.

مثالونه:

• دا یو تصادفی لیدنه وه. (This was a chance encounter.)
• دوی په تصادفی ډول وکتل. (They met accidentally.)

مترادفې کلیمې:

• اتفاقي
• ناڅاپي
• غیر ارادي

متضاد کلیمې:

• قصدي
• پلان شوی
• ارادي

وردانږي

مانا:
د وروستۍ شپې ډوډۍ، هغه ډوډۍ چې شپې له پخېدو وروسته وخوړل شي.

مثال:

• ما وردانږي وخوړه، بیا ولاړم.

NULL

کوتاه
د تلفظ: [ko-tāh]
د کلیمې برخه: صفت (صفات)

معنی/تعریف:

• لنډ، نه اوږد (د اوږدوالي یا وخت په لحاظ)
• لنډوالی، کم والی (د مقدار یا اندازه په لحاظ)

مثالونه:

• هغه یو کوتاه کیسه ولیکله.
  (هغه یو لنډه کیسه ولیکله.)
• د هغه ویښتان ډیر کوتاه دي.
  (د هغه ویښتان ډیر لنډ دي.)

مترادفونه:

• لنډ
• کم

متضادونه:

• اوږد
• ډېر

افره
معنی:
۱. د مال او شتمنۍ زېرمه، شتمني، دولت
۲. د مال او شتمنۍ راټولول
۳. د مال او شتمنۍ ساتنه
۴. د مال او شتمنۍ وېش
۵. د مال او شتمنۍ اداره کول

مثال:

• هغه ډېره افره لري.
• افره د هېواد د پرمختګ لپاره اړینه ده.

جوره
د معنی:

• مناسب، سم، درست
• برابر، مساوي
• مطابق، موافق

مثالونه:

• دا لباس ستا لپاره جوره دی. (دا لباس ستا لپاره مناسب دی.)
• دواړه لورې جوره دي. (دواړه لورې برابرې دي.)
• زه د هغه په نظر جوره یم. (زه د هغه په نظر مطابق یم.)

رعیت
دوديزه مانا:

• هغه خلک چې د يوې سيمې په ځمکه او مېوو کار کوي او د ځمکې خاوند (خان) ته يې محصول ورکوي.
• د ځمکې د مالک تابع اوسېدونکي چې په هغه ځمکه کار کوي او د مالک لپاره محصول راټولوي.

اوسنۍ مانا:

• هغه خلک چې د يوې حاکميت يا دولت تابع وي.
• د يوې هېواد اوسېدونکي چې د هغه هېواد د قانون او حاکميت لاندې ژوند کوي.

مثال:

• جملي کې:
  • پښتو: زمونږ هېواد کې ټول رعيت د قانون په سترګه سره ګوري.
  • انګليسي: In our country, all citizens are equal in the eyes of the law.

جمهوریت
د تلفظ: jamhūriyat
د ډول: نوم (په سیاسي اصطلاح کې)

معنی:
یو دولتي نظام چې په کې واک د خلکو په لاس کې وي او د خلکو لخوا ټاکل شوي استازي حکومت کوي. په دې نظام کې د حکومت مشر (لکه ولسمشر) د خلکو لخوا په مستقیمو یا غیر مستقیمو ټاکنو ټاکل کېږي.

مثال:

• افغانستان یو جمهوریت و.
• په جمهوریت کې خلک خپل حکومت ټاکي.